Forty otwarte dla zwiedzających
Twierdza Toruń to jeden z największych i najlepiej zachowanych zespołów fortyfikacji pruskich w Polsce. Spośród kilkunastu fortów głównych oraz licznych obiektów pomocniczych, kilka zostało przystosowanych do ruchu turystycznego i pełni funkcje kulturalno-rekreacyjne. Poniżej przedstawiamy najważniejsze z nich.
- Fort IV (Yorck) – największy i najbardziej okazały fort twierdzy. Po gruntownej rewitalizacji mieści Hotel Twierdza Toruń oraz Muzeum Twierdzy Toruń. Zwiedzający mogą zobaczyć oryginalne wnętrza, kaponierę, podziemne korytarze i wystawy związane z historią fortyfikacji. Obiekt jest dostępny codziennie, zarówno dla gości hotelowych, jak i turystów indywidualnych.
- Fort VII (Scharnhorst) – położony na lewym brzegu Wisły, został zaadaptowany na Centrum Kultury Fort VII. Odbywają się tu koncerty, wystawy, warsztaty oraz wydarzenia plenerowe. Na terenie fortu działa także kawiarnia i punkt widokowy na dolinę Wisły. Wstęp do części obiektu jest bezpłatny, a na wydarzenia biletowany.
- Fort XIII (Kościuszko) – najmłodszy z fortów głównych, wzniesiony w latach 90. XIX wieku. Od kilku lat jest udostępniany zwiedzającym podczas specjalnych dni otwartych (np. w ramach Nocy Muzeów). Można wówczas zobaczyć zachowane pomieszczenia koszarowe, magazyny i suchą fosę. Na co dzień fort jest zamknięty, ale planuje się jego systematyczne otwieranie.
Warto również wspomnieć o Forcie I (Bateria), który choć formalnie nie jest udostępniony na stałe, co jakiś czas gości grupy zorganizowane i miłośników fortyfikacji (wymagane wcześniejsze umówienie). Z kolei Fort VIII (Blücher) częściowo pełni funkcję rekreacyjną – na jego terenie znajduje się boisko i miejsce do grillowania, ale wnętrza pozostają zamknięte.
Niedostępne forty – perły do odkrycia
Większość fortów toruńskiej twierdzy pozostaje w stanie surowym, często zaniedbanym i niedostępnym dla zwiedzających. Stanowią one jednak niezwykle atrakcyjne obiekty dla pasjonatów urban exploration i historyków. Oto lista fortów, które czekają na lepsze czasy:
- Fort II (Humboldta) – położony w lesie na prawym brzegu Wisły, silnie zarośnięty, ale zachowany w dobrym stanie. Wstęp wzbroniony ze względu na zagrożenie zawaleniem stropów i obecność nietoperzy.
- Fort III (von Roon) – jeden z najlepiej zachowanych obiektów w stanie pierwotnym, niestety całkowicie zamknięty. Trwają starania o przejęcie go przez miasto i udostępnienie choćby częściowo.
- Fort V (Gneisenau) – w dużej mierze zasypany, dostępny tylko z zewnątrz. Można obejrzeć imponującą bramę oraz resztki fosy.
- Fort VI (Zastów) – położony na wzniesieniu, obecnie w rękach prywatnych. Okazjonalnie organizowane są tam spacery z przewodnikiem, ale wnętrza są niedostępne.
- Fort IX (Wrangel) – zniszczony w czasie II wojny światowej, zachowały się głównie wały i fragmenty murów. Obiekt znajduje się na terenie wojskowym